EN54-12

Yangın algılama ve yangın alârm sistemleri

Bölüm 12: Duman dedektörleri – Optik ışın demetiyle çalışan hat dedektörleri

Kapsam 

Bu standard, binalara monte edilen yangın algılama sistemlerinde kullanılan, optik bir ışın demetinin zayıflamasıyla ve/veya zayıflamasındaki değişmelerle çalışan hat duman dedektörlerinin özelliklerini, deney metotlarını ve performans kriterlerini kapsar. 

Bu standard,

  • Karşılıklı bileşenleri arasındaki mesafe, daha az olan ayrı durumda çalışmak üzere tasarlanmış hat duman dedektörlerini,
  • Optik yol uzunluğu entegre bir mekanik bağlantıyla belirlenen veya ayarlanan hat duman dedektörlerini,
  • Bu standardda verilen deney metotlarıyla değerlendirilemeyen belirli özelliklere sahip hat duman dedektörlerini, kapsamaz. 

Optik terimi, alıcının tepki verdiği, yayınlayıcının ürettiği elektromanyetik spektrum kısmını tanımlamak için kullanılır. Optik ışıma görünür dalga boylarıyla sınırlı değildir. 

Atıf yapılan standard ve/veya dokümanlar

Bu standardda ve/veya dokümanda, tarih belirterek veya belirtmeksizin diğer standardlara ve/veya dokümanlara atıf yapılmaktadır. Bu atıflar metin içerisinde uygun yerlerde belirtilmiş ve aşağıda liste halinde verilmiştir. Tarih belirtilen atıflarda daha sonra yapılan tadil veya revizyonlar, atıf yapan standardda da ve/veya dokümanda da tadil veya revizyon yapılması şartı ile uygulanır. Atıf yapılan standardın ve/veya dokümanın tarihinin belirtilmemesi halinde ilgili standardın ve/veya dokümanın en son baskısı kullanılır. 

Terimler ve tarifler

Bu standardda, aşağıda ve verilen terim ve tarifler uygulanır. 

Bir optik ışın demeti kullanan hat duman dedektör

Dumanın optik bir ışın demetinin zayıflaması ve/veya zayıflamasındaki değişmelerle algılanması için en azından bir yayımlayıcı ve bir alıcı ihtiva eden (yansıtıcı da/yansıtıcılar da bulundurabilir) dedektör.  

Yayınlayıcı

Optik ışın demetinin çıktığı eleman. 

Alıcı

Optik ışın demetini alan eleman. 

Optik yol uzunluğu

Optik ışın demetinin yayımlayıcı ve alıcı arasında kat ettiği toplam mesafe. 

Karşılıklı eleman

Konumu optik yolu tayin eden ışın demeti dedektörünün elemanı 

Ayırma

Karşılıklı elemanlar arasındaki mesafe  

Işın şiddetinin zayıflaması

Aşağıdaki eşitlikle tanımlanan, alıcıdaki optik ışın demeti şiddetindeki azalmayı olarak veren değeri. 

Tepki eşik değeri

Bir numunenin uygun olarak deneye tabi tutulduğunda bir alârm ürettiği andaki ışın şiddetinin zayıflama değeri. 

Hassasiyet ayarı

Yangına tepki vermede bir değişmeye yol açan işlemler boyunca veya sonrasında yapılan herhangi bir ayarlama. 

Uygunluk

Bu standarda uygun olması için, dedektör görsel muayene veya mühendislik değerlendirmesiyle onaylanması gereken bu maddenin şartlarını sağlamalıdır. Dedektör, tarif edildiği gibi deneye tabi tutulmalı ve deneylerin şartlarını sağlamalıdır.  

Münferit alarm göstergesi

Her bir dedektör, alârm durumu tekrar kuruluncaya kadar alârm veren her bir münferit dedektörün tanınabilmesine imkân sağlayan entegre görünür kırmızı bir göstergeye sahip olmalıdır.  

Yardımcı cihazların bağlantısı

Dedektörün yardımcı cihazlarla (uzaktan izleme göstergeleri, kontrol düzenleyicileri şeklinde) bağlantılarının bulunması durumunda, bu bağlantıların açık veya kısa devre arızaları dedektörün düzgün çalışmasını engellememelidir. 

İmalâtçının ayarlamaları

Özel araçlarla (özel bir kod ya alet kullanılması şeklinde veya koruyucusunu kırarak veyahut çıkartarak) yapılanların dışında imalâtçının ayarlarını değiştirmek mümkün olmamalıdır.  

Tepki eşik değerinin yerinde ayarı

Dedektörün tepki davranışının yerinde ayarı için bir şart varsa, bu durumda; 

  1. İmalâtçının bu standarda uygun olduğunu öne sürdüğü durumlarda her bir ayarlama için, dedektör bu standardın şartlarına uymalı ve ayar vasıtasına erişim yalnızca bir kod veya özel bir alet kullanılarak veya dedektörün tabanından veya monte edildiği yerden çıkartılması ile mümkün olmalıdır.
  2. İmalâtçının bu standarda uygun olduğunu öne sürmediği durumlarda herhangi bir ayar/ayarlar yalnızca bir kod veya özel bir alet vasıtasıyla erişilebilir olmalı ve dedektör üzerine açık bir biçimde işaretlenmelidir. İlgili verilerde bu ayar/ayarlar kullanılırsa, dedektör standarda uymaz. 

Bu ayarlar, dedektörde veya örneğin kontrol ve gösterge teçhizatında yapılabilir. 

Yabancı nesnelerin girişine karşı koruma

Dedektör, çalışır durumdayken çapında bir kürenin aktif optik elektronik elemanlar ihtiva eden mahfaza içerisine geçemeyeceği şekilde tasarlanmış olmalıdır.  

Sökülebilir dedektörlerin ve bağlantıların izlenmesi

Sökülebilir dedektörler için, kafanın dedektör tabanından ayrıldığını hata sinyali vererek tespit eden bir uzaktan izleme sistemi (kontrol ve gösterge teçhizatı şeklinde) için bir araç sağlanmalıdır. 

 Dedektörün ayrı kısımlarının bağlantısını yapmak için kablolar varsa, bu durumda bu kablolar üzerindeki kısa veya açık devreleri bir hata sinyali vererek ikaz eden bir uzaktan izleme sistemi (kontrol ve uzaktan izleme gösterge teçhizatı şeklinde) için bir araç sağlanmalıdır. 

Telâfi sınırı

Dedektör yavaş bir şekilde değişen tepkinin (sinyalin) etkisi için telâfi sınırında bir hata veya bir alârm vermelidir.

Duman yoğunluğundaki çok yavaş artışlarla deneylerin yapılması uygulamada mümkün olmadığından, devreler / yazılım analiziyle ve/veya fiziksel deneyler ve benzeştirmelerle dedektör uygunluğunun bir değerlendirmesi yapılmalıdır. 

Yazılım kontrollü dedektörler için ilâve şartlar

Genel

Bu standardın şartlarını yerine getirmek için yazılım kontrolüne dayanan dedektörler, verilen şartları sağlamalıdır. 

Yazılım tasarımı

Dedektörün güvenilirliğinden emin olmak için, yazılım tasarımında aşağıdaki şartlar uygulanmalıdır 

  1. Yazılım modüler bir yapıya sahip olmalıdır,
  2. Elle veya otomatik olarak üretilen veriler için ara birimlerin tasarımı, program işleminde hataya neden olacak geçersiz verilere müsaade etmemelidir.
  3. Yazılım, program akışının tamamen durmasını önleyecek şekilde tasarımlanmalıdır. 

Programların ve verilerin depolanması

Bu standarda uygun olması gereken program ve imalâtçının ayarlamaları gibi, herhangi önceden girilmiş veriler geçici olmayan hafızada tutulmalıdır. Bu programı ve verileri ihtiva eden hafıza bölgelerine kayıt, yalnızca bazı özel araç veya kodların kullanılmasıyla gerçekleştirilmeli ve dedektörün normal çalışması sırasında bu mümkün olmamalıdır.  

Yerel veriler dedektöre dışarıdan bir güç sağlanmaksızın en az iki hafta süre ile verileri depolayacak hafızada tutulmalıdır. Güç kaybını müteakip 1 saat içinde tekrar güç verildiğinde bu tip verilerin otomatik olarak yenilenmesi için bir şart koşulmadıkça, bu durum geçerlidir. 

Hata sinyalleri

Bir yangın alârmı, ışın şiddetindeki hızlı bir değişmeden kaynaklanan bir hatayla geçersiz hale gelmemelidir.   

Deneyler için atmosfer şartları

Bir deney işleminde aksi belirtilmedikçe, deney, numunelerin deney için tarif edilen aşağıdaki standard atmosfer şartlarında kararlı hale gelmesi sağlandıktan sonra yapılmalıdır. 

Bu parametrelerdeki değişmeler bir ölçme üzerinde önemli bir etkiye sahipse, bu durumda bir deneyin parçası olarak numune ile yapılan seri ölçmeler sırasında bu değişmeler, en az seviyede tutulmalıdır. 

Deneyler için çalışma şartları

Bir deney metodu için numunenin çalışır durumda olması gerekirse, numune uygun bir kaynağa ve imalâtçının verilerinde gereken özelliklere sahip izleme cihazına bağlanmış olmalıdır. Deney metodunda aksi belirtilmedikçe, numuneye uygulanan kaynak parametreler imalâtçının belirttiği aralıkta (aralıklarda) ayarlanmış olmalı ve esasen deneyin tamamı boyunca sabit kalmalıdır. Her bir parametre için seçilen değerler, normal olarak anma değeri veya belirtilen aralığın ortalaması olmalıdır. Bir deney işlemi, herhangi bir alârm veya hata sinyallerinin tespiti için bir numunenin izlenmesini gerektirirse, bu durumda bir hata sinyalinin tanınmasına imkân sağlayan yardımcı cihazlara (yaygın olarak kullanılan dedektörler için kablo ile bir hat sonu cihaza yapıldığı şekilde) bağlantılar yapılmalıdır. Güç kaynağı ve izleme teçhizatının ayrıntıları ve kullanılan alârm kriterleri deney raporunda verilmelidir.  

Montaj düzenlemeleri

Numune, imalâtçının talimatlarına uygun olarak numunenin normal bağlantısında kullanılan araçlarla monte edilmeli ve ayarlanmalıdır. Bu talimatlar birden fazla montaj metodunu tarif ederse, en elverişsiz olan metot her bir deney için seçilmelidir.  

Toleranslar

Aksi belirtilmedikçe, ortam deney parametreleri için toleranslar, deney için temel kaynak standartlarda verildiği gibi olmalıdır 

Deney işleminde bir şart veya bir tolerans veya sapma sınırları belirtilmemişse, bu sınırlar uygulanmalıdır.  

Tepki eşik değerinin ölçülmesi

Genel

Tepki eşik değeri ölçülecek numune, normal çalışma konumunda uygun olarak normal bağlantı araçları ile uygun ölçme yerine monte edilmelidir.  

Numunenin tarif edildiği gibi güç kaynağına ve izleme teçhizatına bağlantısı yapılmalı ve en az dakika süreyle kararlı hale gelmesi sağlanmalıdır. 

Çalışma şartları

Alıcı yayımlayıcıdan uzunluk yönünde en az bir mesafede veya yayımlayıcı – alıcı yansıtıcıdan itibaren aynı mesafede olacak şekilde sağlam bir montaj bloğu üzerine yerleştirilir ve filtreyi tutan kol, bütün ışın demetinin filtreden geçeceği şekilde ayarlanarak alıcının ön kısmına mümkün olduğunca yakın bir yere yerleştirilir. Bu kol tepki eşik değerinin ölçülmesi süresince kullanılan filtreleri monte etmek için kullanılmalıdır.  

Desteğin üzerindeki optik ışın demetinin eksenini ayıran h yüksekliği alıcının optik sisteminin çapının (veya düşey boyutunun) olmalıdır. 

Yol uzunluğunu ayarlama veya hizaya getirmek gerekirse bu işlem imalâtçının talimatlarına uygun olarak yapılmalıdır. 

Bir deney işleminde aksi belirtilmedikçe, tepki eşik değeri imalâtçının onayladığı araçlar kullanılarak yapılan benzeştirilmiş en büyük ayırmayla yapılmalıdır. 

Ölçmeler

Tepki eşik değeri ışın yayılmaya başladıktan sonra içinde bir alarm vermek için gereken en küçük değerli deney filtresinin değeriyle tayin edilir. Optik yoğunluklu filtreler için en küçük çözünürlük 

Deneyler için şartlar

Bu standarda uygun bir deney yapmak için aşağıdakiler sağlanmalıdır: 

Deney için teslim edilen numuneler, yapılışları ve kalibrasyonları bakımından imalâtçının normal imalâtını temsil etmelidir.  

Bu madde, uyarlık deneyinde bulunan yedi numunenin ortalama tepki eşik değerinin imalât ortalamasını da temsil etmesi gerektiğini ve uyarlık deneyinde belirtilen sınırların imalâtçının imalâtına da uygulanabileceğini vurgulamaktadır. 

Deney plânı

Numuneler verilen deney plânına göre deneye tâbi tutulmalıdır. Uyarlık deneyinden sonra, en az hassas iki numune (en yüksek tepki eşik değerine sahip olanlar) arasında numaralandırılmalıdır.  

Amaç

Dedektör, hassasiyetin numuneden numuneye göre değiştiğini göstermek için de deneye tabi tutulur. 

Deney işlemi

Numuneler en büyük hassasiyete ayarlanır. 

Numunelerin her birinin uygun olarak tepki eşik değeri ölçülür. 

Bu tepki eşik değerlerinin ortalaması hesaplanmalı ve kısaca olarak gösterilmelidir. 

En büyük tepki eşik değeri ve en küçük değer ise şeklinde kısaca gösterilmelidir. 

Şartlar

0,4 dB’den daha küçük olmamalıdır. 

Tepki eşik değerlerinin oranı ise daha büyük olmamalıdır. 

Tekrarlanabilirdik 

Amaç

Dedektör, bir çok alârm şartından sonra dahi dedektör hassasiyetinin kararlı bir davranışta olduğunu göstermek için deneye tabi tutulur. 

Deney işlemi

Numune en büyük hassasiyete ayarlanır.

Numunenin uygun olarak üç kez tepki eşik değeri ölçülür.

Ardı ardına yapılan tayinler arasındaki süre dakikadan daha az veya saatten daha fazla olmamalıdır.

Daha sonra ara vermeksizin veya optik ışın demetine girişim olmaksızın süreyle numuneye enerji verilir. Numunenin tepki eşik değeri bir kez daha uygun olarak ölçülür.

En büyük tepki eşik değeri ve en küçük değer ise şeklinde kısaca gösterilmelidir. 

Şartlar

Deneyler arasında boyunca hiç bir alârm veya hata sinyali verilmemelidir.

daha küçük olmamalıdır.

Tepki eşik değerlerinin oranı daha büyük olmamalıdır. 

Yöne bağımlılık 

Amaç

Ayarlamada montajdan ve/veya bir binanın yapısındaki hareketten kaynaklanan küçük açısal hataların (imalâtçı tarafından belirtilen en büyük sınırlar içinde) dedektörün çalışmasını etkilemediğini göstermek için dedektörün deneye tabi tutulmasıdır.  

Deney işlemi 

Şartlandırma sırasında numunenin durumu

Numune en büyük hassasiyete ayarlanır ve uygun olarak yayımlayıcı ile alıcı arasında en büyük ayırma sağlanacak şekilde monte edilir ve tarif edildiği gibi bağlantısı yapılır.

İmalâtçının onayıyla bu deney verilen atmosfer şartları sınırlarının dışında yapılabilir. 

Şartlandırma 

Bir eleman kararlı durumda tutulurken karşılık gelen her bir eleman aşağıdaki işlemlere maruz bırakılır. 

Işın şiddeti zayıflatıcısı kaldırılır ve dedektör tekrar ayarlanır. 

Döndürülen eleman tekrar orijinal konumuna getirilir, dedektör tekrar ayarlanır ve kararlı hâle gelmesine imkân sağlanır.  

Tarif edilen işlem tekrarlanır, ancak eleman saat ibresinin tersi yönünde döndürülür. 

Tarif edilen işlemler tekrarlanır ancak eleman ışın demetine yatay bir eksen civarında döndürülür. 

Şartlar

Numune imalâtçının bildirdiği açısal toleranslar içerisinde belirtilen yönlerde döndürülürken, bir hata veya alârm sinyali vermemelidir. 

Numune belirtilen ışın zayıflatıcısının tamamen devreye sokulmasından sonra saniyeden daha fazla olmayacak şekilde bir alârm sinyali vermelidir. 

Kaynak parametrelerindeki değişme 

Amaç

Kaynak parametrelerinin (meselâ gerilim) belirtilen aralığında/aralıklarında dedektör hassasiyetinin bu parametrelere de bağlı olduğunu göstermek için dedektörün deneye tabi tutulmasıdır. 

Deney işlemi

Numune en yüksek hassasiyete ayarlanır. 

Numunenin uygun olarak belirtilen (meselâ en küçük ve en büyük gerilim) şartların sınır değerlerinde tepki eşik değeri ölçülür. 

En büyük tepki eşik değeri ve en küçük tepki eşik değeri ise şeklinde kısaca gösterilmelidir. Yaygın olarak kullanılan dedektörler için kaynak parametresi, dedektöre uygulanan doğru akım gerilimidir. Diğer dedektör tipleri için (analog esaslı vb) sinyal seviyeleri ve zamanlamanın da dikkate alınmasına ihtiyaç duyulabilir. Gerekirse imalâtçıdan ihtiyaç durumunda değiştirilecek kaynak parametrelerine imkân tanıyan uygun güç kaynağı teçhizatı sağlaması istenebilir.  

Işın zayıflamasındaki hızlı değişmeler                         

Dedektörün, ışın demetindeki anî bir sürekli artıştan sonra, kabul edilebilir bir sürede alârm veya hata sinyalleri üretmesini temin etmek için deneye tâbi tutulmasıdır.

Deney işlemi

Numune en düşük hassasiyete ayarlanır ve uygun olarak monte edilir ve bağlantısı yapılır. 

Aşağıdaki ışın zayıflatıcılar kullanılmalıdır: 

Işın zayıflatıcısı A optik yola yerleştirilir. En büyük ışın engeline ulaşılana kadarki süre daha fazla olmamalıdır. Işın zayıflatıcısı saniye süreyle yerinde tutulur. 

Işın zayıflatıcısı dedektör tekrar ayarlanır ve optik yola ışın zayıflatıcısı yerleştirilir. En büyük ışın engeline ulaşılana kadar geçen süre 1 saniyeden daha fazla olmamalıdır. Işın zayıflatıcısı saniye süreyle yerinde tutulur. 

Şartlar

Numune, elemanlar arasına ışın zayıflatıcısı A’ nın tamamen devreye sokulmasını takiben  saniyeden daha fazla olmayan bir süre boyunca alârm sinyali vermelidir. 

Numune elemanlar arasına ışın zayıflatıcısı tamamen devreye sokulmasını takiben daha fazla olmayan bir süre boyunca alârm sinyali vermelidir. 

Işın zayıflamasındaki yavaş değişmeler

Optik elemanların kirlenme etkilerinin telâfisi için bir devrenin olması durumunda dedektörün yavaş gelişen bir yangını tespit edebileceğinden emin olmak için dedektör deneye tâbi tutulur.  

Deney işlemi

Numune en büyük hassasiyete ayarlanır ve uygun olarak monte edilir ve bağlanır. 

Numunenin uygun olarak tepki eşik değeri ölçülür, ancak filtre sürekli olarak veya verilen en küçük filtre çözünürlüğüne uygun bir şekilde ortalama bir hızda kademeli olarak değiştirilir. Hız eşitliğindeki uyarlık deneyinde ölçülen tepki eşik değerlerinin ortalamasıdır. 

Bu deneyde ölçülen tepki eşik değerinden ve aynı numune ile uyarlık deneyinde ölçülen değerden büyük olanı şeklinde gösterilmelidir. 

Optik yol uzunluğuna bağlılık 

Amaç

Dedektör imalâtçı tarafından verilen en küçük ve en büyük optik yol uzunluğu için deneye tâbi tutulduğunda tepki eşik değerinin önemli derecede değişmediğinden emin olmak için deneye tâbi tutulur. 

Deney işlemi

Numune en yüksek hassasiyete ayarlanır ve uygun olarak monte edilir ve bağlanır. 

İmalâtçının onayıyla bu deney verilen atmosfer şartları sınırlarının dışında yapılabilir. 

Tepki eşik değeri imalâtçının talimatlarına uygun olarak en küçük ve en büyük ayırmalarda uygun olarak ölçülür. 

Yangın algılama hassasiyeti

Binalardaki yangın algılama sistemlerinde genel uygulamalar için gereken dedektörün, duman tiplerinin geniş bir aralığına karşı yeterince hassasiyete sahip olduğunu göstermek için dedektör deneye tâbi tutulur. 

Numuneler, standard bir yangın deneyi odasında monte edilmeli ve duman tiplerinin geniş bir aralığını ve duman akış şartlarını temsil eden dumanı üretmek için tasarlanan bir seri deney yangınına maruz bırakılır.  

Yangın deneyi odası

Yangın algılama hassasiyeti deneyleri düz yatay tavanlı dikdörtgen şeklinde aşağıdaki ölçülerde olan bir odada yapılmalıdır: 

Yangın deneyi odası gösterildiği gibi düzenlenen aşağıdaki ölçme cihazları ile teçhiz edilmiş olmalıdır. 

Deney yangınları (DY’ ler)

Numuneler, DY2’ den DY5’ e kadar dört adet yangın deneyine maruz bırakılır. Her bir deney yangını için deney şartının sonu ve gerekli eğri profilinin sınırları ile birlikte yakıtın tipi, miktarı, durumu (meselâ nem muhtevası) ve yanmaya hazır hale getirilmesi ile tutuşturma metodu uygun olmalıdır.  

Geçerli bir deney yangını olması için, numunelerin tamamı bir alârm sinyali verdiğinde veya deney şartının sonuna gelindiğinde (hangisi daha önce ise) yangının gelişmesi y’ ye karşı m ve zamana karşı m grafik eğrilerinin belirtilen sınırlar içinde kalacak şekilde olmalıdır. Bu şartlar sağlanmıyorsa, deney geçersizdir ve tekrarlanmalıdır. 

Geçerli deney yangınları elde etmek için yakıt miktarının ayarlanması ve yakıtın yanmaya hazır hale getirilmesi gerekli olabilir ve bu ayarlamalara müsaade edilir.  

Deney boyunca numunelerin durumu

Hassasiyet imalâtçının verilerinde belirtildiği gibi uygulanan ayırma için tavsiye edilen en küçük değere ayarlanır. 

Yol uzunluğu veya hizalama için ayarlama imalâtçının talimatlarına uygun olarak yapılmalıdır. 

Numuneler işaretlenmiş alanda uygun olarak yangın deneyi odasının tavanına monte edilir. 

Her bir numune uygun olarak monte edilir ve göre güç kaynağına ve izleme teçhizatına bağlanır ve her bir deney yangını başlatılmadan önce numune sessiz durumda iken kararlı hale gelmesine imkân tanınır.   

Deney odasının ölçüleri dedektörün belirtilen en büyük ayırmada deneye tabi tutulmasına imkan vermiyorsa, bu deney için belirtilen ayırmayı benzeştirmek için optik yola imalâtçının da onayladığı araçlar yerleştirilmelidir. 

Değişen ortam şartlarına tepki vermek için hassasiyetlerini dinamik olarak değiştiren dedektörler, özel ayarlama işlemlerine ve/veya kararlı duruma gelme sürelerine gerek duyabilir. Her bir deney yangınının başlangıcında dedektörün durumunun, normal sessiz durumunu temsil ettiğinden emin olunması gereken hallerde imalâtçıdan yol göstermesi talep edilmelidir.  

Başlangıç şartları

Her bir deney yangınından önce numuneler ve ışın zayıflatıcı/zayıflatıcılar imalâtçının tavsiyelerine göre temizlenir. 

Aşağıda verilen şartların sağlanması için her bir deney yangınından önce oda, dumansız kalana kadar temiz hava ile havalandırılmalıdır.  

Havalandırma sistemi ve bütün kapılar, pencereler ve diğer açıklıklar kapatılır. Odadaki havanın kararlı hâle gelmesine imkân tanınır ve deney başlamadan önce aşağıdaki şartlar sağlanır. 

Hava ve sıcaklığın kararlılığı oda içerisindeki duman akışını etkiler. Bu özellikle duman için az miktarda ısıl artışına neden olan deney yangınları için önemlidir. Bu nedenle yere yakın bölgenin ve tavanın sıcaklıkları arasındaki farkın olması ve konveksiyon akımlarına (meselâ ışıklar ve ısıtıcılar) neden olabilen yerel ısı kaynaklarının ortamda bulunmaması tavsiye edilir. Bir deney yangınının başlangıcında oda içerisinde şahısların bulunması gerekliyse, bu şahıslar hava akımında en az bir değişmeye en az derecede etkili olacak şekilde, mümkün olduğunca kısa sürede odayı terk etmelidir. 

Yangın parametrelerinin ve tepki değerlerinin kaydedilmesi

Her bir deney yangını boyunca yangın parametreleri deneyin başından itibaren zamana karşı kaydedilir. Her bir parametre sürekli olarak veya en azından saniyede bir kez kaydedilmelidir. 

Güç kaynağı veya izleme teçhizatı tarafından verilen alârm sinyali bir numunenin deney yangınına tepki verdiğinin işareti olarak alınmalıdır.  

Her bir numunenin tepki süresi, yangın ile birlikte tepki anında kaydedilmelidir. Deney halinin bitiminden sonra dedektörün verdiği tepkiler ihmal edilir. 

Işığın yolundan sapması

Işığın yolundan suni ışık kaynakları tarafından saptırılmasına tepkisini göstermek için dedektör deneye tabi tutulur. 

Deney işlemi

Deney tertibatı genellikle göre olmalıdır. Deney ilâ göre yapılmalıdır. 

Şartlandırma boyunca numunenin durumu

Numune en büyük hassasiyete ayarlanır ve deneyden önce göre bağlantısı yapılır. 

Deneyden önce flüoresan süreyle açılır. 

Kuru sıcaklık (cihaz çalışır durumdayken) 

Dedektörün çalışma çevresinde kısa süreler için meydana gelebilecek yüksek ortam sıcaklıklarında doğru çalışma kabiliyetini göstermek için dedektör deneye tâbi tutulur. 

Deney işlemi

Deney uygun olarak yapılmalıdır.

Şartlandırma boyunca numunenin durumu

Numune en yüksek hassasiyete ayarlanır ve göre monte edilir ve bağlantısı yapılır. 

Şartlandırma sırasında yapılan ölçmeler

Numune herhangi bir alârm veya hata sinyalinin tespiti için şartlandırma süresi boyunca izlenmelidir. 

Ara ölçmeler

Şartlandırma süresinin bitiminde, numune halâ şartlandırmanın yapıldığı atmosferdeyken, optik yola değerinde bir ışın zayıflatıcısı yerleştirilir. 

Son ölçmeler

Standard atmosfer şartlarda en az bir toparlanma süresinden sonra tepki eşik değeri göre ölçülür. 

5.11.3 Şartlar

Şartlandırma boyunca hiçbir alârm veya hata sinyali verilmemelidir. 

Dedektör belirtilen ışın zayıflatıcısının tamamen devreye sokulmasından sonra daha fazla olmayacak şekilde bir alârm sinyali vermelidir. 

Soğuk (cihaz çalışır durumdayken) 

Dedektörün öngörülen çalışma çevresine uygun düşük ortam sıcaklıklarında doğru çalışma kabiliyetini göstermek için dedektör deneye tâbi tutulur. 

Şartlandırma boyunca numunenin durumu

Numune en yüksek hassasiyete ayarlanır monte edilir ve bağlantısı yapılır.

 Aşağıdaki şartlandırma uygulanmalıdır: 

Şartlandırma boyunca dedektör üzerinde hiçbir buz veya buzlanma olmamalıdır. 

Şartlandırma sırasında yapılan ölçmeler

Numune herhangi alârm veya hata sinyalinin tespiti için şartlandırma süresi boyunca izlenir. 

Ara ölçmeler

Şartlandırma süresinin bitiminden sonra, numune halâ şartlandırmanın yapıldığı atmosferdeyken, optik yola dB değerinde bir ışın zayıflatıcısı yerleştirilir. 

Son ölçmeler

Standard atmosfer şartlarda en az bir toparlanma süresinden sonra tepki eşik değeri göre ölçülür. 

Bu deneyde ölçülen tepki eşik değerinden ve aynı numune ile uyarlık deneyinde ölçülen değerden büyük olanı şeklinde gösterilmelidir. 

Şartlar

Şartlandırma boyunca hiçbir alârm veya hata sinyali verilmemelidir. 

Dedektör belirtilen ışın zayıflatıcısının tamamen devreye sokulmasını takiben daha fazla olmayan bir sürede alârm vermelidir. 

Yaş sıcaklık, kararlı hal (cihaz çalışır durumdayken)

Öngörülen çalışma çevresinde kısa sürelerde meydana gelebilen yüksek bağıl nemde (yoğunlaşma olmadan) dedektör doğru çalışma kabiliyetinin gösterilmesi için deneye tâbi tutulur. 

Şartlandırma sırasında numunenin durumu

Numune en büyük hassasiyete ayarlanır ve göre monte edilir ve bağlantısı yapılır. 

Şartlandırma sırasında yapılan ölçmeler

Herhangi bir alarm veya hata sinyalinin tespiti için şartlandırma süresince numune izlenir. 

Son ölçmeler

Standard atmosfer şartlarında en az 1 saatlik bir toparlanma süresinden sonra, tepki eşik değeri göre ölçülür. 

Bu deneyde ölçülen tepki eşik değerinden ve aynı numune ile uyarlık deneyinde ölçülen değerden büyük olanı şeklinde gösterilmelidir.

Şartlandırma boyunca hiçbir alârm veya hata sinyali verilmemelidir. 

Yaş sıcaklık, kararlı hal (cihazın dayanıklılığı)

Çalışma ortamında (meselâ malzemelerin elektriksel özelliklerindeki değişiklikler, nem ihtiva eden kimyasal reaksiyonlar, galvanik korozyon) nemin uzun süreli etkisine dedektörün dayanım kabiliyetini göstermek için dedektör deneye tâbi tutulur. 

Şartlandırma sırasında numunenin durumu

Numune en büyük hassasiyete ayarlanır ve göre monte edilir, ancak şartlandırma

Aşağıdaki şartlandırma uygulanmalıdır;

Son ölçmeler

Standard atmosfer şartlarında en az 1 saatlik bir toparlanma süresinden sonra, tepki eşik değeri göre ölçülür. 

Bu deneyde ölçülen tepki eşik değerinden ve aynı numune ile uyarlık deneyinde ölçülen değerden büyük olanı şeklinde gösterilmelidir. 

Titreşim (cihazın dayanıklılığı) 

Amaç

Çalışma ortamına uygun seviyelerde titreşimin uzun süreli etkilerine dedektörün mukavemet kabiliyetini göstermek için dedektör deneye tabi tutulur. 

Şartlandırma sırasında numunenin durumu

Numune en büyük hassasiyete ayarlanır. 

Her bir eleman (biri diğerinden sonra veya birlikte) uygun olarak sert bir yere monte edilmeli, ancak şartlandırma sırasında güç verilmemelidir. 

Titreşim birbirine karşılıklı olan üç dikey eksenin her birinde sırasıyla uygulanmalıdır. Eleman üç eksenden bir tanesi numunenin normal montaj eksenine dik olacak şekilde monte edilmelidir.  

Son ölçmeler

Tepki eşik değeri, şartlandırmadan sonra uygun olarak ölçülmelidir. 

Bu deneyde ölçülen tepki eşik değerinden ve aynı numune ile uyarlık deneyinde ölçülen değerden büyük olanı şeklinde gösterilmelidir. 

Elektromanyetik uygunluk (EMU), dayanıklılık   deneyleri (cihaz çalışır durumdayken) 

Aşağıdaki EMU dayanıklılık deneyleri uygun olarak yapılmalıdır. 

  1. Elektrostatik boşalma,
  2. Yayımlanan elektromanyetik alanlar,
  3. Elektromanyetik alanların artırdığı iletim parazitleri,
  4. Hızlı geçişli patlamalar,
  5. Yüksek enerji gerilimindeki yavaş dalgalanmalar.

 Bu deneyler için belirtilen uygunluk kriterleri ve aşağıdakiler uygulanmalıdır. 

  • Başlangıç ve son ölçmelerde istenilen fonksiyon deneyi uygun olarak yapılan tepki eşik değerlerinin bir ölçümü olmalıdır.
  • Başlangıç ölçümü uyarlık deneyi boyunca numune üzerinde yapılan tepki eşik değeri ölçümüdür.
  • Bu deneyde ölçülen tepki eşik değerinden ve aynı numune ile uyarlık deneyinde ölçülen değerden büyük olanı gösterilmelidir.

Şartlandırmadan sonraki fonksiyon deneyi için kabul kriterleri aşağıdakiler gibi olmalıdır. 

Kükürt dioksit (SO2) korozyonu (cihazın dayanıklılığı) 

Amaç

Dedektörün bir atmosferik kirletici olan kükürt dioksitin korozif etkisine dayanım kabiliyetini göstermek için deneye tabi tutulmasıdır. 

Şartlandırma sırasında numunenin durumu

Numune en büyük hassasiyete ayarlanır.

Dedektör, uygun olarak monte edilmelidir. Şartlandırma boyunca dedektöre enerji verilmemeli, ancak dedektör, elemana/elemanlara ilâve bağlantılar yapılmaksızın son ölçmelerin yapılmasına imkân tanıyan yeterli uçlara bağlantısı yapılmış uygun çapta kaplanmamış bakır kablolar ihtiva etmelidir.  

Son ölçmeler

Şartlandırmadan hemen sonra numune, standard lâboratuvar şartlarında en az 1 saat ilâ 2 saatlik bir toparlanma süresini takiben bağıl nem muhtevası büyük olmayan sıcaklıktaki atmosferde saat boyunca bir kurutma süresine maruz bırakılmalıdır.  

Bu toparlanma süresinden sonra tepki eşik değeri tarif edildiği gibi ölçülür. 

Bu deneyde ölçülen tepki eşik değerinden ve aynı numune ile uyarlık deneyinde ölçülen değerden büyük olanı şeklinde gösterilmelidir. 

5.18 Darbe (cihaz çalışır durumdayken) 

Amaç

Dedektörün yüzeyi üzerindeki mekanik darbelere karşı dayanıklılığını göstermek için dedektör deneye tabi tutulur. Dedektör normal çalışma şartlarında bu dayanıklılığını sürdürebilmeli ve bu dayanım makul ölçüde dedektörden beklenmelidir.  

Şartlandırma boyunca numunenin durumu

Numune en yüksek hassasiyete ayarlanır ve göre monte edilir ve bağlantısı yapılır. 

Dedektörün her bir elemanı için, sırasıyla dedektörün doğru çalışmasını engelleyen mekanik hasara duyarlı olduğu öngörülen eleman üzerindeki en fazla noktaya kadar her bir noktaya (meselâ ayarlama hizalaması için kullanılan mercekler, pencereler ve cihazların hasara duyarlı oldukları öngörülebilir) darbeler uygulanır. Darbelerin uygulandığı iki noktadan hiçbiri birbirine mm’den daha yakın olmamalıdır. 

Üç darbelik bir seriden elde edilen sonuçların müteakip serileri etkilememesinin temini için özen gösterilmelidir. Bir önceki darbelerin etkisi ile ilgili şüphe durumunda, kusurlu numune deneyden çıkarılmalı ve yeni bir numune ile aynı konumda ilâve üç darbe uygulanmalıdır. 

Şartlandırma boyunca izleme

Darbe işleminin optik ışın demetini engellemediği bir yerde numune herhangi bir alarm veya hata sinyalinin tespiti için izlenir. 

Son ölçmeler

Şartlandırmadan sonra, uygun olarak tepki eşik değeri ölçülür.

Bu deneyde ölçülen tepki eşik değerinden ve aynı numune ile uyarlık deneyinde ölçülen değerden büyük olanı şeklinde gösterilmelidir.

Işın demetinin darbe tertibatı tarafından engellendiği durum dışında şartlandırma sırasında hiçbir alârm veya hata sinyali verilmemelidir. 

İşaretleme ve veriler 

İşaretleme

Her bir eleman (alıcı, yayımlayıcı, yayımlayıcı – alıcı) aşağıdaki bilgilerle açık bir şekilde işaretlenmelidir: 

  1. Bu standardın numarası
  2. İmalâtçının veya tedarikçinin adı veya ticari markası,
  3. Elemanın kısa gösterimi,
  4. Kablo uçlarının kısa gösterimleri,
  5. En azından tarih veya imalât partisi ve yerini ve dedektörün ihtiva ettiği yazılımın versiyon numarası (numaraları) gibi imalâtçının tanıyabileceği bir marka veya kod (meselâ seri numarası veya parti kodu)
  6. f) En küçük ve en büyük ayırma. 

Sökülebilir dedektörler için dedektör kafası a), b), c), e) ve f) ile ve tabanı en azından c) (kendi model kısa gösteriminde) ve d) ile işaretlenmelidir. 

c)’de verilen bilgi her bir yansıtıcı üzerinde açıkça verilmelidir. 

Cihaz üzerinde bulunan herhangi bir işaretlemede bilinmeyen semboller veya kısaltmaların kullanıldığı durumlarda, bu bilgiler cihazla birlikte sağlanan verilerde açıklanmalıdır. 

İşaretleme, montaj sırasında görülebilir ve bakım sırasında erişilebilir olmalıdır. 

İşaretlemeler, cıvataların veya kolayca yerinden çıkarılabilen diğer parçaların üzerine konmamalıdır. 

Belgelendirme 

Genel

Dedektörler, doğru monte edilmelerini ve çalışmalarını temin etmek için yeterli teknik, montaj ve bakım verileriyle birlikte tedarik edilmeli veya bu verilerin tamamı her bir dedektör ile birlikte sağlanmamışsa, her bir dedektör üzerinde veya dedektör ile birlikte uygun veri sayfasına atıf yapılmalıdır. Bu veriler en azından aşağıdakileri ihtiva etmelidir: 

  1. En büyük açısal hizalama hatası. Bu hata yayımlayıcı, alıcı veya yansıtıcı için veya düşey veyahut yatay hizalama hatası için farklıysa, bu durum belirtilmelidir.
  2. Dedektörün dB olarak tepki eşik değeri. Tepki eşik değeri en büyük ve en küçük değerlerine ayarlanabiliyorsa, bu standarda uymayan tepki davranışının ayarı bu durumda belirtilmelidir. c) En küçük ve en büyük ayırma. 

Bir imalâtçının ürettiği dedektörlerin bu standardın şartlarına uygunluğunu onaylayan kuruluşlarca ilâve bilgiye ihtiyaç duyulabilir. 

Yazılım belgeleri 

İmalâtçı yazılım tasarımının bir tanıtımını veren belgeleri sunmalıdır. Bu belgeler bu standarda uygunluğu kontrol edilecek tasarım için yeterince ayrıntılı olmalı ve en azından aşağıdakileri ihtiva etmelidir.  

  1. Aşağıdakileri de ihtiva eden ana program akışının fonksiyonlarının bir tarifi (bir akış diyagramı veya grafiksel akış diyagramı şeklinde) 
  • Modüllerin kısa bir tarifi ve yerine getirdikleri görevler,
  • Modüllerin etkileşme yolu,
  • Programın bütün aşamalarının sırası
  • Yazılımın dedektör donanımı ile etkileşme yolu,
  • Modüllerin herhangi bir durdurma işlemi dahil istenme şekli. 

Farklı amaçlar (program, yerel veriler ve çalışma verileri) için hafızanın hangi bölgelerinin kullanıldığının bir tarifi. 

Yazılımın ve yazılım versiyonunun bir defada tanımlanabildiği bir kısa gösterim. 

İmalâtçı ayrıntılı tasarım belgelerine sahip olmalı ve yalnızca deneyi yapan kurum tarafından ihtiyaç duyulduğunda bu dokümanlar temin edilmelidir. Bu belgeler en azından aşağıdakileri kapsamalıdır: 

Bütün yazılım ve donanım elemanları dahil olmak üzere sistem yapılandırmasının tam bir tanıtımı, 

En azından aşağıdakileri ihtiva eden programın her bir modülünün bir tarifi, 

  • Modülün adı,
  • Gerçekleştirdiği görevlerin bir tarifi,
  • Veri transferi türü, geçerli veri aralığı ve geçerli verilerin kontrolü dahil olmak üzere ara birimlerin bir tarifi.

Bütün global ve yerel değişkenler, kullanılan sabitler ve etiketler dâhil basılı kopya olarak veya bilgisayarda okunabilir şekilde (ASCII – kod şeklinde) kaynak kodunun tam listesi ve tanınacak program akışı için yeterli yorum, 

Tasarımda veya yürütme aşamasında (derlemeler şeklinde) kullanılan herhangi yazılım araçlarının ayrıntıları. 

Işın şiddeti zayıflatıcıların teknik özellikleri

Dumanın dedektör üzerindeki etkisini benzeştirmek için ışın zayıflatma, alıcının bütün optik kısımlarını kapatan (dedektörün imalâtçısının onayladığı) bir filtre ile engellenerek sağlanmış olur.  

Filtreler dedektör için kullanılan spektral dalga uzunluğu bandı üzerinde nötral olmalıdır.

Pirolizle için için yanan odun yangını

Elektrikli ısıtıcı

Elektrikli ısıtıcı, üzerine ortak merkezli sekiz adet her biri 2 mm derinlikte ve 5 mm genişlikte oluk açılmış, 220 mm çapında bir yüzeye sahip olmalıdır. Dıştaki oluk kenardan 4 mm uzakta olmalı ve oluklar arasında 3 mm mesafe bulunmalıdır. Elektrikli ısıtıcı, yaklaşık olarak 2 kW’lık bir güce sahip olmalıdır. 

Elektrikli ısıtıcının sıcaklığı ocağın kenarından itibaren beşinci oluğa tutturulan ve iyi bir ısıl temas sağlayacak şekilde bağlanan bir sensörle ölçülmelidir.  

Düzenleme

Parçalar, sıcaklık probu parçalar arasında bulunacak ve prob kapatılmayacak ve kenarları 20 mm mesafede yüzeyle temas edecek şekilde  oluklu ısıtıcı yüzeyi üzerine yerleştirilmelidir.  

Kor hâlinde için için yanan pamuk yangını

Yak

Her biri yaklaşık uzunluğunda ve kütleleri yaklaşık olarak adet örülmüş pamuk fitil. Fitiller herhangi bir koruma amaçlı kaplama ihtiva etmemeli ve gerekliyse yıkanmalı ve kurutulmalıdır. 

Düzenleme

Fitiller, yaklaşık gösterildiği gibi bağlanmalı ve yanmaz bir plâkanın yaklaşık üzerine asılmalıdır. 

Deneyin geçerlilik kriterleri Yangının gelişmesi, numunelerin tamamı bir alârm sinyali verdiği veya olduğu zamana kadar, hangisi daha önce olursa, y’ye karşı m ve zamana karşı m eğrilerinin sırasıyla gösterilen sınırlar içerisinde yer alacak şekilde olmalıdır.  

Alevlenen plâstiklerin (poliüretan) yangını

geciktirici katkı maddeleri ihtiva etmeyen ve yoğunluğu yaklaşık yumuşak poliüretan köpükten imâl edilmiş yaklaşık boyutlarında adet levha. 

Düzenleme

Levhalar kenarları katlanmış alüminyum bir folyonun meydana getirdiği bir tepsiye birbiri üzerine yerleştirilmelidir.  

Tutuşturma

Normal olarak levhalar alttaki levhanın bir köşesinden tutuşturulmalıdır. 

Not 1 - Geçerli deney elde etmek için yaklaşık tutuşturma pozisyonu ayarlanabilir.  

Not 2 - Tutuşturmayı kolaylaştırmak için az miktarda temiz bir yakma malzemesi 

Deney şartının sonu 

Deneyin geçerlilik kriterleri

Yangının gelişmesi, y’ye karşı m ve zamana karşı m eğrilerinin ve numunelerin tamamı bir alârm verdiği veya y = 6 olduğu zamana kadar, hangisi daha önce olursa, sırasıyla gösterilen sınırlar içersinde yer alacak şekilde olmalıdır. 

Yakıt

Yaklaşık hacimce (saflığı ≥ % 99 olan) ile n-heptanın oluşturduğu bir karışımdır.  

Not - Geçerli deneyler elde etmek için kesin miktarlar değiştirilebilir. 

Düzenleme

Heptan/toluen karışımı yaklaşık olarak boyutlarında kare şeklinde çelik bir tepsi içerisinde yakılmalıdır. 

Tutuşturma

Tutuşturma, alev veya kıvılcımla vb olmalıdır. 

Deneyin geçerlilik kriterleri

Yangının gelişmesi, y’ye karşı m ve zamana karşı m eğrilerinin ve numunelerin tamamı bir alârm sinyali verdiği veya olduğu zamana kadar, hangisi daha önce olursa, sırasıyla gösterilen sınırlar içersinde yer alacak şekilde olmalıdır. 

Işığı yolundan saptırma tertibatı

Montaj 

Dedektörün elemanları, aralarındaki uzunluk mesafesi boyunca m olan veya bu mesafe daha küçükse dedektörün en büyük ayırma değerindeki mesafede ayrılan iki sabit desteğe monte edilir. 

Bu mesafe metreden daha büyükse imalâtçı tarafından verilen en büyük ayırma benzeştirilir. 

Algılama sistemindeki elektriksel parazitlenmeden kaçınmak için flüoresan lâmbalara ve yardımcı teçhizatlara yapılan elektrik bağlantılarına dikkat edilmelidir. 

Açıklama 

  • Yayımlayıcı veya yansıtıcı
  • Alıcı veya yayımlayıcı - alıcı
  • Tüp şeklinde flüoresan lambalar
  • Akkor lâmbalar
  • Işın demetinin ekseni
  • Optik ışın demetinin merkez hattı 

Işık kaynağı

Işık kaynağı; 

Yaklaşık renk sıcaklığı tungsten akkor lâmbayı ve, 

Yaklaşık renk sıcaklığı adet özdeş tüp şeklinde flüoresan lâmbayı, 

ihtiva etmelidir. 

Akkor lâmbalar armut şeklinde açık cam mahfazalı olmalı ve uymalıdır. 

Kararlı bir ışık çıkışı elde etmek için flüoresan lâmbalar ilk kullanımından önce süreyle yaşlandırılmalı ve sonra kullanılmamalıdır.